Trần Thị Thơi – Người giữ lửa văn hóa đọc nơi vùng cao xứ Lạng

Ở một vùng quê biên giới xứ Lạng, có một người phụ nữ khuyết tật nhỏ bé vẫn ngày ngày lặng lẽ “thắp lửa” cho tâm hồn học trò bằng tình yêu sách. Câu chuyện của chị Trần Thị Thơi, một nhân viên thư viện mang trong mình căn bệnh u xơ thần kinh, không chỉ là hành trình vượt lên nghịch cảnh, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của tri thức, lòng nhân ái và khát vọng cống hiến.

Sinh ra và lớn lên tại Lạng Sơn, chị Trần Thị Thơi mang trong mình những khối u và cột sống gù vẹo ngay từ khi chào đời. Tuổi thơ của chị gắn với những ánh nhìn kỳ thị, những lời trêu chọc và tiếng cười của bạn bè cùng trang lứa.

Nhưng thay vì để những khác biệt về cơ thể khiến mình thu mình, cô bé ngày ấy đã lựa chọn một con đường khác – con đường của tri thức và lòng nhân ái. Chị hiểu rằng, chỉ có tri thức, nghị lực và sự tử tế mới có thể giúp mình “đứng thẳng” giữa cuộc đời.

Vượt lên nghịch cảnh bằng tri thức

Hành trình học tập đưa chị đến với giảng đường Đại học Khoa học Thái Nguyên, nơi chị theo đuổi ngành Khoa học Thư viện. Thế nhưng, biến cố gia đình khiến con đường ấy phải tạm dừng. Khi mẹ gặp tai nạn lao động nghiêm trọng, chị gác lại những ước mơ riêng, trở về quê hương chăm sóc mẹ và cùng gia đình vượt qua khó khăn.

Phải đến năm 2019, khi biết Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Văn Lãng tuyển dụng nhân viên thư viện, chị mới mạnh dạn đăng ký dự thi.

Ngày nhận quyết định trúng tuyển, chị hiểu rằng những tháng ngày chờ đợi, nỗ lực và không từ bỏ cuối cùng đã có một kết quả xứng đáng.

Công việc thư viện cách nhà hơn 30km, chị phải thuê trọ gần trường. Những ngày đầu, học sinh đến thư viện đôi khi chỉ vì tò mò về “cô thư viện” nhỏ bé, có khuyết tật. Có em còn sợ hãi, chỉ dám đứng ngoài cửa nhìn vào.

Nhưng bằng tình yêu nghề và sự kiên nhẫn, chị từng bước chinh phục các em.

Chị tổ chức các hoạt động đọc sách, kể cho học sinh nghe về chính hành trình của mình – về một cô bé gù lưng, mang trên cơ thể những khối u, từng chịu nhiều lời trêu chọc nhưng chưa bao giờ lựa chọn bỏ cuộc.

Từ sự tò mò ban đầu, những đứa trẻ dần chủ động tìm đến thư viện, tìm đến sách và tìm đến chị như một người bạn lớn.

Sáng tạo để lan tỏa văn hóa đọc

Không chỉ hoàn thành tốt công việc chuyên môn, chị Thơi còn không ngừng tìm tòi, sáng tạo để đưa văn hóa đọc đến gần hơn với học sinh.

Chị tham mưu xây dựng nhiều mô hình, giải pháp phát triển văn hóa đọc; triển khai thư viện điện tử, xây dựng website thư viện và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giới thiệu sách, quản lý học liệu.

Chị tích cực hướng dẫn học sinh tham gia các cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc, STEM Robotics và các cuộc thi khoa học kỹ thuật, qua đó góp phần giúp học sinh phát huy khả năng sáng tạo và mang về cho nhà trường nhiều giải thưởng cấp huyện, cấp tỉnh.

Với chị, thư viện không chỉ là nơi lưu giữ sách. Đó còn là không gian để học sinh khám phá thế giới, nuôi dưỡng ước mơ và học cách tin vào khả năng của chính mình.

Người “cô giáo không đứng trên bục giảng”

Điều làm nên dấu ấn đặc biệt của chị Thơi không chỉ nằm ở chuyên môn, mà còn ở tinh thần dấn thân vì cộng đồng.

Chị tích cực tham gia các phong trào do Đoàn trường tổ chức như “Tết nhân ái – Xuân yêu thương”, “Tiếp sức mùa thi”, “Ngày thứ 7 tình nguyện”.

Những con đường đèo ngoằn ngoèo của huyện Văn Lãng đã trở nên quen thuộc với người phụ nữ nhỏ bé ấy. Cùng đồng nghiệp và học sinh, chị đến thăm hỏi, trao quà cho những học sinh có hoàn cảnh khó khăn vào dịp Tết; đến tận nhà động viên các em vượt qua hoàn cảnh, tiếp tục đến trường.

Những món quà có thể không lớn về vật chất, nhưng chứa đựng sự quan tâm và sẻ chia của một người “cô giáo không đứng trên bục giảng”.

Trong hoạt động “Tiếp sức mùa thi”, chị tham gia nấu ăn đêm cho học sinh, góp phần giúp các em có thêm sức khỏe và tinh thần trước những kỳ thi quan trọng. Chị cũng đến những bản làng xa xôi để tìm hiểu hoàn cảnh gia đình học sinh, từ đó có những động viên, chia sẻ kịp thời.

Một chuyến đi mà chị vẫn nhớ mãi là lần đến thăm nhà em Diệp Mai ở xã Nhạc Kỳ, nay thuộc xã Hoàng Văn Thụ, tỉnh Lạng Sơn vào dịp Tết Nguyên đán.

Con đường đèo ngoằn ngoèo, nhiều đoạn đường đất lầy lội sau những ngày mưa. Ngôi nhà nằm dưới chân núi, là một căn nhà tạm bằng gạch ba banh, gần như không có tài sản giá trị. Em sống cùng bà, bố mẹ và em trai. Bà thường xuyên đau ốm; bố mẹ là những người nông dân quanh năm vất vả nhưng vẫn cố gắng để các con được đến trường.

Chuyến đi ấy giúp chị hiểu hơn về cuộc sống của học sinh vùng cao và cũng tiếp thêm cho chị động lực để tiếp tục cống hiến.

Lan tỏa tri thức từ nhà trường đến cộng đồng

Không dừng lại ở vai trò nhân viên thư viện, chị Thơi còn là một báo cáo viên, một người tích cực chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn trong lĩnh vực thư viện trường học.

Chị được Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Văn Lãng, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn lựa chọn tham gia Tổ cốt cán, Tổ báo cáo viên về công tác thư viện.

Tại các buổi tập huấn, chị chia sẻ những mô hình, giải pháp phát triển văn hóa đọc và chuyển đổi số trong thư viện trường học. Chị cũng hỗ trợ đồng nghiệp ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng các sản phẩm truyền thông, góp phần nâng cao chất lượng công tác thư viện trên địa bàn huyện và tỉnh.

Đặc biệt, chị luôn dành thời gian cho công tác khuyến học, khuyến tài. Với những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, đặc biệt là học sinh dân tộc thiểu số, chị không chỉ giúp các em tìm được những cuốn sách phù hợp mà còn lắng nghe, tư vấn và động viên các em trên hành trình học tập.

Có những học sinh lớp 9 vốn ít nói, tự ti vì hoàn cảnh gia đình từng tâm sự với chị: “Nhờ cô, em mới dám mơ được đứng trước lớp nói về quyển sách em yêu.”

Câu nói ấy khiến chị xúc động và càng thôi thúc mình tiếp tục công việc “gieo mầm tri thức”.

Thành quả được ghi nhận bằng những giá trị gieo lại cho học trò

Những nỗ lực bền bỉ của chị Trần Thị Thơi đã được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng và danh hiệu: Giấy khen của Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Lạng Sơn các năm 2022, 2025; Bằng khen của Liên đoàn Lao động tỉnh năm 2022; Bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn năm 2023; danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở các năm 2023, 2025.

Chị cũng vinh dự được chia sẻ tại Hội nghị biểu dương điển hình tiên tiến ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2021–2025 và được Đài Phát thanh – Truyền hình Lạng Sơn thực hiện phóng sự với chủ đề “Người giữ lửa văn hóa đọc”.

Thế nhưng, với chị Thơi, thành công không nằm ở những tấm giấy khen.

Điều khiến chị hạnh phúc nhất là được nhìn thấy học sinh tự tin bước lên sân khấu, mạnh dạn chia sẻ về một cuốn sách mình yêu thích và mỉm cười khi tên mình được xướng lên.

Chị luôn tâm niệm: “Tôi tin công việc của mình mang lại giá trị thật đẹp: giúp người khác yêu sách, yêu tri thức và tin vào sức mạnh của nỗ lực.”

Chị cũng chưa bao giờ trách bố mẹ vì căn bệnh mình mang trong người. Ngược lại, nhìn người cha cả đời âm thầm làm lụng, sống lạc quan và luôn động viên con gái, chị hiểu rằng mình không có lý do để đầu hàng số phận.

Chính người cha ấy đã dạy chị rằng nghị lực không nằm ở một cơ thể khỏe mạnh, mà nằm ở việc mỗi ngày vẫn cố gắng sống tử tế và có ích.

Từ vượt qua giới hạn của bản thân đến mở cánh cửa cho người khác

Năm 2026, chị Trần Thị Thơi đến với chương trình “Tỏa sáng Nghị lực Việt” bằng một hành trình đặc biệt: từ một cô bé gù lưng từng chịu những lời trêu chọc, mang trong mình căn bệnh u xơ thần kinh với những khối u trên cơ thể, chị đã vươn lên trở thành một nhân viên thư viện tận tâm, người sáng tạo trong chuyên môn và là nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ học sinh vùng cao.

Với chị, vượt qua nghịch cảnh chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của riêng mình.

Điều quan trọng hơn là dùng chính những gì mình có – tri thức, kinh nghiệm và lòng nhân ái – để tạo thêm cơ hội cho người khác.

Ở nơi vùng cao biên giới, giữa những trang sách và những lớp học còn nhiều khó khăn, chị Thơi vẫn lặng lẽ làm công việc của mình: gieo những hạt mầm tri thức, nuôi dưỡng niềm tin và thắp lên trong học trò khát vọng vươn lên.

Hành trình ấy cho thấy người khuyết tật không chỉ có thể vượt qua những giới hạn của bản thân, mà còn có thể trở thành những người truyền cảm hứng, đóng góp chuyên môn và đồng hành cùng cộng đồng để tạo nên những giá trị tốt đẹp, bền vững cho xã hội.

Đó cũng là tinh thần đưa chị Trần Thị Thơi đến với “Tỏa sáng Nghị lực Việt” năm 2026 – nơi những câu chuyện về nghị lực không chỉ được kể lại, mà còn được lan tỏa để tiếp thêm niềm tin, động lực và khát vọng sống có ích cho cộng đồng.

Chương trình “Tỏa sáng Nghị lực Việt” năm 2026 do Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Hội Thanh niên Khuyết tật Việt Nam phối hợp với Công ty TNHH TCP Việt Nam tổ chức, là chương trình tôn vinh những tấm gương thanh niên khuyết tật có nghị lực vươn lên, tích cực học tập, lao động và có những đóng góp thiết thực cho cộng đồng và xã hội.